جشنواره جهاني فيلم کن، با تشريفات  آغاز  شد. امسال براي دومين سال در اين معتبرترين جشنواره هنري جهان، هيچ فيلمي از جمهوري اسلامي انتخاب نشد و براي 

 روز

شصتمين جشنواره جهاني فيلم کن، ديروز با تشريفات فوق العاده اي آغاز  شد. امسال براي دومين سال در اين معتبرترين جشنواره هنري جهان، هيچ فيلمي از جمهوري اسلامي انتخاب نشده و براي اولين بار فيلمي از يک زن مهاجر ايراني به نمايش در مي آيد که در ستايش پرسپوليس وعليه جمهوري اسلامي است.

فيلم پرسپوليس ساخته مرجان ساتراپي که ازهم اکنون نامش درميان برندگان نخل طلائي کن شنيده مي شود و پس از پايان جشنواره کن در سينماهاي اروپا به روي پرده خواهد رفت، توسط شرکت سوني پيکچرز کلاسيک [استيون اسپيلبرگ- کاترين کندي] در آمريکا پخش شده است. در اين فيلم تعدادي از هنرپيشگان مشهور سينماي فرانسه مانند کاترين دونوو و دخترش شيارا ماستروياني، دانيل داريو، سيمون آبکاريان و جينا رولندز به جاي شخصيت هاي اصلي فيلم حرف زده اند. کاترين دونوو که از هواداران کتاب هاي خانم ساتراپي است، در گفت و گويي با مجله فرانسوي سيتيزن ضمن ستايش از ترکيب خلاقانه عناصر نااميدي، طنز و تنهايي در کتاب هاي او مي گويد: "مرجان ساتراپي احتمالاً محبوبترين نويسنده کتاب هاي تخيلي من است."

در شصتمين سال جشنواره کن که از ۱۶ تا ۲۷ ( 28 ارديبهشت تا 10 خرداد ) ماه مه برگزار مي شود، بسياري از فيلمسازان و چهره‌هاي سرشناس سينماي جهان حضور خواهند داشت. اما براي دومين سال پياپي هيچ فيلمي از جمهوري اسلامي در بخش هاي مختلف جشنواره پذيرفته نشده است.

در اين جشنواره فيلمي کوتاه از عباس کيارستمي به نمايش در مي آيد که به سفارش جشنواره ساخته شده است. نيکي کريمي هم که با انتشار نامه سرگشاده اي به عدم نمايش فيلمش در ايران اعتراض کرده، داور بخش جشنواره است.

سرگذشت پرسپوليس

پرسپوليس اولين فيلم مرجانه ساتراپي است که بر اساس زندگينامه مصور خود نوشت او ساخته شده است. مرجانه ساتراپي درايران نام شناخته شده اي نيست، اماشايد بتوان از او به عنوان معروف ترين هنرمند ايراني در فرانسه نام برد.حتي معروف تر از عباس کيارستمي، که شهرتش بيشتر در جامعه روشنفکري فرانسه است.

درنوامبر سال ٢٠٠٠ انتشارات Ciboulette فرانسه کتاب مصوري به نام پرسپوليس را منتشر کرد که به سرعت تبديل به يک پديده شد. پرسپوليس بارها تجديد چاپ شد وبعدها سه جلد ديگر نيز در ادامه ماجراهاي مرجي[قهرمان قصه] منتشر شد. جلد اول پرسپوليس فقط در فرانسه بيش از چهار صد هزار نسخه و نسخه هاي ترجمه شده آن- تاکنون به ١٦ زبان- بيش از يک ميليون ودويست هزار نسخه درجهان به فروش رفته است.

کلمه مولف شايسته ساتراپي است که هم نويسنده متن است وهم نقاش تصاويرکتاب. مرجانه ساتراپي به سال ١٣٤٩ در شهر رشت و در ميان خانواده روشن فکر ونسبتاً مرفهي به دنيا آمده است. ساتراپي در تهران بزرگ شده و در رشته گرافيک در دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران] درس خوانده و پس از مهاجرت به فرانسه در رشته دکوراسيون داخلي به تحصيل ادامه داده است.. پرسپوليس در واقع شرح حال مصور خود او ومصداق واقعي" آنچه از دل برآيد لاجرم بردل نشنيد" است. کتاب شامل تصاويري سياه وسفيد با متني ساده ويکدست است.پرهيزهوشيارانه ساتراپي از رنگ ورويکردش به طراحي ساده به کتاب وجهي منحصر به فرد داده است که درنقطه مقابل تمايل امروزه بازار کتاب هاي مصور قرارمي گيرد.

تصاوير پرسپوليس جنبه كم يا بيش طنزآميز دارند ولى داستان كتاب جدى و واقعى است و در بطن مهم ترين دگرگونى تاريخى در ايران طى نيم قرن اخير، يعنى انقلاب سال ١٣٥٧ و پى آمدهاى آن به وقوع مى پيوندد. پرسپوليس حوادث سريع و سهمگين دوران انقلاب را از زاويه ديد يك دختربچه شجاع و حساس كه زندگى اش از طرق مختلف با تحولات تاريخى در ايران پيونده خورده است و از رويدادهاى سياسى و انفعالات اجتماعى تاثير مى گيرد، با ذهن فعال خود در مورد آنها فكر مى كند و از خلال آنها رشد مى كند، به تماشا مى گذارد.

جلد اول كتاب دوران بچگى نويسنده را كه با انقلاب سال ١٣٥٧ همزمان است، به تصوير مى كشد. جلد دوم به آغاز نوجوانى مرجان ساتراپى اختصاص دارد كه با سركوب زنان، طبقه متوسط مدرن شهرى و نيروهاى سياسى مخالف حكومت اسلامى از يك سو و آغاز جنگ ايران و عراق از سوى ديگر مقارن است. سومين جلد پرسپوليس داستان مهاجرت نويسنده در سن ١٤ سالگى به اتريش و جلد چهارم[آخرين جلد] كتاب قصه بازگشت او به ايران و مهاجرت دوباره اش به اروپا را بازگو مى كند.

داستان كتاب از طريق روابط و گفتگوهاى نويسنده، كه در خانه مرجي خوانده مى شود، با پدر، مادر، خويشاوندان، دوستان و آشنايانش جريان مى يابد، اما مجموعه اين روابط و در نتيجه سرنوشت فردى مرجان ساتراپى تابعى از مختصات جامعه ايران و تحولات سياسى و اجتماعى آن است، خصوصا اين كه خانواده او به دليل سابقه سياسى نسبت به تحولات سياسى به طور خاص حساس هستند. به اين ترتيب نقطه عطف هاى سياسى ١٠٠ سال اخير در ايران به ستون هاى اصلى داستان پرسپوليس تبديل مى شوند و نويسنده كتاب بدون هيچ بغضى به بازگويى تفاوت هاى فاحش طبقاتى در ايران و خشونتى كه اين تفاوت ها از طريق آنها متحقق مى شوند، زمينه هاى انقلاب ١٣٥٧، انقلاب و سركوب هاى سياسى و اجتماعى پيرو آن و سپس جنگ ايران و عراق و تاثير همه اين عوامل در زندگى خود مى پردازد و مسئله مهاجرت كه بخش قابل توجهى از جامعه ايران را تحت تاثير قرار داده است را برجسته مى كند.

محتوي کتاب[مخصوصاً دو جلد اول آن که سرگذشت يک نسل است، براي خواننده ايراني بيش از هر خواننده ديگري در چهار گوشه دنيا مي تواند جذاب باشد] انتشار آن را به زبان فارسي در شرايط حاکم فعلي ناممکن مي سازد. بديهي است اين سرنوشت در انتظار نمايش رسمي فيلم نيز مي تواند باشد، اما يقيناً نسخه هاي غير قانوني آن راه خود را در ميان تماشاگران ايراني پيدا خواهند کرد. چون مرجانه درباره چيزهايي سخن مي گويد که کودکان دهه پنجاه همه آنها را با با تمامي وجود زيسته و حس کرده اند. او از خودش، از کودکي، از پايان حکومت شاه، از تظاهرات، از انقلاب، ازعموي توده اي، از اعدام، از سر به نيست شدن، از حجاب، از جنگ، از اولين عشق، از ديپلم، از کنکور، از دانشگاه، از ازدواج، از طلاق و سر انجام ازترک وطن مي نويسد.همراه با مرجي درتاريخ معاصر کشورمان سفر مي کنيم و شاهد حوادث غم انگيز بسياري مي شويم. حوادثي که هنوز مشابه آنها در برابر چشم هموطنان ما بسيار رخ مي دهد. مقايسه تصويري از داستان پرسپوليس با وضعيت فعلي زنان و دختران سرزمين ما خود به تنهايي گوياست. اما کتاب به طرز معجزه آسايي نه تنها غم انگيز نيست که حس طنز درجاي جاي آن به چشم مي خورد وبه آن جذابيتي غريب بخشيده است. خود ساتراپي در مورد ايده اصلى نگارش پرسپوليس مي گويد:

"از بدو ورودم به فرانسه در سال ١٩٩٤ دائما در مورد زندگى ام در ايران براى دوستانم صحبت مى كردم. تلويزيون گاه و بيگاه تصاويرى از ايران نشان مى داد ولى اين تصاوير گوياى برداشت هاى من نبودند. دائماً بايد گوشزد مى كردم كه واقعيت آن طور كه در تلويزيون نشان داده مى شود نيست. من ٢٠ سال است سعى مى كنم به آدم هاي پيرامونم توضيح بدهم كه ايرانى بودن بد نيست... بعد از اينكه دانشگاه را تمام كردم، ٩ نفر از ما كه همه نقاشى و گرافيك خوانده بوديم با هم يك استوديويي گرفتيم و به كار مشغول شديم. دوستانم به من گفتند:يك كارى با قصه هايت بكن! آنها من را با كارهاى نويسنده هاى داستان هاى مصور آشنا كردند و در اين ميان آرت اشپيگلمان بهترين شان داستان سرا بود... "

پرسپوليس با سادگى تصاوير، طنز تلخ و پيچيدگى و جديت داستان تكان دهنده اش، يادآور داستان مصور موش اشپيگلمان است كه قتل عام يهوديان در آلمان نازى را از خلال زندگى يك موش به تصوير مى كشد. ولي با وجود تمام اين جنبه هاى جدى سياسى و اجتماعي، نقطه قوت پرسپوليس در اين است كه داستان كتاب خصلت فردى و شخصى خود را حفظ مى كند. مرجان ساتراپى با بى طرفي، كنجكاوى و انرژى يك نوجوان جوياى حقيقت در مقابل تحولات محيط عكس العمل نشان مى دهد و زندگى و روابط خود را مى سازد. پرسپوليس بازگويى دنياى فردى و درونى نويسنده است، كه تاريخ به سنگينى و قساوت، با تانك ها، مسلسل ها، خرابه ها و اجساد خود از وراى آن عبور مى كند.
پرسپوليس از داستان زندگي مرجان ده ساله آغاز مي‌شود که آغاز انقلاب اسلامي است که از پي خود حجاب اسلامي را مي‌آورد و جنگ و شادي‌ستيزي و رونق‌يابي کار زندانها. مرجان کوچولو از طرفي در بازي‌هاي کودکانه‌اش در جلد چه ‌گوارا مي‌رود و از طرفي شب‌ها بر زانوهاي خدا مي‌نشيند و عزم خود را جزم کرده تا پيامبر شود. با اعدام شدن عمويش در زندان‌هاي جمهوري اسلامي مرجان با خدا قهر مي‌کند و او را از خود مي‌راند. جلد دوم کتاب ادامه‌ جنگ است و فشار و ساتراپي در اين بخش هم، چنان که در تمامي کتاب گاه با جملاتي کوتاه و ساده، و تصاويري ساده‌تر موفق مي‌شود فاجعه‌اي را منعکس کند. جلد سوم پرسپوليس داستان غربت مرجان ۱۴ ساله است و دربدري‌هايش در اتريش که رنج تنهايي تا آستانه‌ خودکشي مي‌کشاندش که با بازگشت مرجان به خانه تمام مي‌شود. اما در وطن باز همان فشارهاي آشنا، انواع گشت‌ها و شحنه‌هايي که پاسداران اسلامند و انقلاب. و سرانجام کتاب فرار دوباره‌ مرجان است از وطن. مرجاني که اين بار پرتجربه‌تر است و هدفمندتر.

مرجانه در برابر اين سئوال که آيا پرسپوليس داستاني است از گذر زمان، ماجراهاي خانوادگي يا داستاني سياسي است؟ مي‌گويد: "هيچ کدام از اين موضوع‌ ها و همزمان همه‌ آنها. من هميشه با يک انديشه‌ بسيار نادرست در مورد کشورم طرف بوده ‌ام، اينکه ايران کشور پر نفت و ثروتمند با پادشاهاني قدرتمند و ملکه ‌اي زيبا بوده؛ سرزمين هزار و يکشب. و همين کشور هزار و يک شب بعد از سال ۱۹۷۹ در نظر آنها تبديل شد به بدترين کشور با مردمي ديوانه که به خون غربي ها تشنه‌اند. ايران نه کشور افسانه‌اي هزار و يک شب است و نه سرزمين تروريست‌ ها و در عين حال ترکيبي است از هر دوي آنها. من در دوره زماني مناسبي در اين کشور بوده‌ام که هم شاهد انقلاب بودم هم جنگ و به دليل همين جنگ مجبور به ترک ميهنم شدم، با در نظر گرفتن همه‌ اين‌ها، کار من بازتاب چيزهايي‌ست که شاهدشان بوده‌ام."

پرداختن به چنين داستان هايي که قهرمان هايشان بر خلاف منطق وجودي داستان هاي مصور رايج نشاني از قدرت هاي فوق طبيعي ندارند، نيازمند جسارت و توانايي زيادي است. شايد به همين دليل کتاب هاي مصور- به جز چند استثناء- تاکنون جايگاهي والا در زندگي فرهنگي نيافته‌اند. ولي بدون شک پرسپوليس يکي از اين استثناء ها به شمار مي رود که تا به امروز تقريباً به همه‌ زبان‌هاي اروپايي برگردانده شده است. اقبالي که در انتظار فيلم نيز هست و با توجه به نقش خود مولف در برگردانده شدن آن به فيلم، اين احتمال بيشتر و بيشتر مي شود. از تصاوير منتشر شده فيلم پيداست که ويژگي برجسته آثار يعني سادگي تصاوير و جملات کوتاه و صريح شخصيت ها[سرشار از طنز گاه شيرين و گاه گزنده] کاملاً به فيلم منتقل شده است.